Είστε εδώ: ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ  > ΝΕΑ  > 查看详情

«ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ & ΜΟΥΣΕΙΑ»

  • πηγή:China Greece Times
  • ημερομηνία έκδοσης:2018-07-14 21:32:40
  • Προβολές:
  • 1115

Οι περιπτώσεις των Μουσείων Ελλάδος και Κίνας

«…Τὸ τεῖχος περπατήσαμε μαζὶ τὸ Σινικό. Κοντά σου ναῦτες ἀπ᾿ τὴν Οὒρ πρωτόσκαρο ἐβιδώναν. Ἀνάμεσα σὲ ὁλόγυμνα σπαθιὰ στὸ Γρανικὸ ἔχυνες λάδι στὶς βαθιὲς πληγὲς τοῦ Μακεδόνα….»
Ν.ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ- (Συλλογή Τραβέρσο 1975)
 

Το ενδιαφέρον των μουσείων ως πολιτιστικών φορέων, με στόχο να επιτευχθεί η βέλτιστη συνεργασία μεταξύ των κρατών, μέσω των μέτρων για να προστατευθεί η πολιτισμική κληρονομιά αποτελεί αντικείμενο έρευνας και αφορά τη συνεργασία των δύο πολιτισμών καθώς ο ελληνικός και κινέζικος αποτελούν δύο από τους αρχαιότερους πολιτισμούς στην ιστορία της ανθρωπότητας και επίσης εξετάζεται πώς η πολιτιστική διπλωματία ασκείται ως καλύτερη πρακτική μέσω της συνεργασίας των μουσείων τους. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να αναδείξει το ρόλο και τη σημασίας της Πολιτιστικής Διπλωματίας στις σύγχρονες διεθνείς σχέσεις.

 

Η πολιτιστική διπλωματία είναι ένα είδος δημόσιας πολιτικής διπλωματίας βασισμένο στην ανταλλαγή ιδεών, παραδόσεων, κουλτούρας και ταυτότητας ενός έθνους με στόχο να ενισχυθούν οι σχέσεις με άλλα έθνη και να επιτευχθεί η αμοιβαία κατανόηση και η κοινωνικοπολιτιστική συνεργασία. Η πολιτιστική διπλωματία στοχεύει να δημιουργήσει μια θετική εικόνα ενός κράτους διεθνώς σε ευρύτερο επίπεδο μεταξύ των κοινωνιών. Η θετική εικόνα ικανοποιεί τη δημιουργία της εμπιστοσύνης μεταξύ των

εθνών και βοηθά τις πολιτικές συγκρούσεις στις μακροπρόθεσμες περιόδους μέσω προώθησης συγκεκριμένων αξιών και συμπεριφορών.1

 

 

1. Το Μουσείο

 

Με τον όρο Μουσείο σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό της ICOM (International Council of Museums) εννοούμε «ένα μόνιμο ίδρυμα, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξής της, ανοικτό στο κοινό, που έχει ως έργο του τη συλλογή, τη μελέτη, τη διατήρηση, τη γνωστοποίηση και την έκθεση τεκμηρίων του ανθρώπινου πολιτισμού και περιβάλλοντος, με στόχο τη μελέτη, την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία»

Ετυμολογικά η λέξη δηλώνει έναν χώρο αφιερωμένο στις Μούσες, στις εννέα θεότητες, προστάτιδες των Τεχνών. Κάθε ναός ή βωμός αφιερωμένος στις Μούσες ονομαζόταν Μουσεῖον. Ο χώρος όπου καλλιεργούνταν οι τέχνες και τα γράμματα χαρακτηριζόταν επίσης Μουσεῖον.

 

 

2. Πολιτιστική Διπλωματία και Μουσεία

 

 

Με αιχμή τον πολιτισμό αναπτύσσεται η πολιτιστική διπλωματία ως μέσον προβολής μιας χώρας με την έγκριση κονδυλίων για την τέχνη και τον πολιτισμό με χορηγούς κυβερνήσεις με σκοπό την προώθηση της εικόνας της χώρας όπως ορίζει η πολιτιστική διπλωματία. Τα μουσεία όταν μοιράζονται αποκτήματα δανείζοντας έργα από τις μόνιμες ή θεματικές συλλογές τους και δεν παραμένουν σε μια κλειστή ακτίνα κοινού, αποκτούν διεθνή εμβέλεια και δημοσιότητα. Τα μουσεία έτσι λειτουργούν ως γέφυρα γνώσης και δημοκρατίας χωρίς την επιβληθείσα διάκριση χαμηλής και υψηλής κουλτούρας. Οι αδελφοποιήσεις με άλλα Μουσεία, οι συνεργασίες και οι αμοιβαία επωφελείς δράσεις πλέκουν ένα δίκτυο σχέσεων που αποτελεί επικουρία για τη διεθνή διπλωματία. Τα μουσεία συμβάλλουν στον εξωραϊσμό της εικόνας ενός κράτους καθώς και στην οικοδόμηση ενός θεμελίου εμπιστοσύνης.

 

3. Ελλάδα και Κίνα - Διπλωματικές σχέσεις

 

Η Ελλάδα και η Κίνα συνήψαν διπλωματικές σχέσεις στις 5 Ιουνίου 1972. Το 2006 οι δύο χώρες αναβάθμισαν τη σχέση τους σε Στρατηγική Εταιρική Σχέση αποβλέποντας στην ανάπτυξη μιας σταθερά εξελισσόμενης, αμοιβαία επωφελούς και πολυεπίπεδης συνεργασίας.

Η διοργάνωση με επιτυχία των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα το 2004 και στο Πεκίνο, για πρώτη φορά το 2008, έδωσαν την ευκαιρία για ανταλλαγή επισκέψεων και τεχνογνωσίας συμβάλλοντας σε στενότερη συνεργασία των δύο χωρών.

Η θάλασσα υπήρξε και αποτελεί μέχρι σήμερα συνδετικό στοιχείο των δύο χωρών. Το 2015 ανακηρύχθηκε «Έτος Θαλάσσιας Συνεργασίας Ελλάδος-Κίνας», συμβάλλοντας στην περαιτέρω προσέγγιση και αμοιβαία επωφελή συνεργασία στους τομείς ναυτιλίας, εμπορίου και τουρισμού.

Στο πλαίσιο της Συνολικής Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης των δύο χωρών το 2017 ανακηρύχθηκε έτος πολιτιστικών ανταλλαγών Ελλάδας-Κίνας. Προγραμματίστηκαν και υλοποιήθηκαν σειρά εκδηλώσεων και διμερών μνημονίων συνεργασίας με στόχο την προβολή του πολιτιστικού πλούτου αμφοτέρων και μέσω αυτής την καλύτερη γνώση της ιστορίας και φυσιογνωμίας των δύο λαών.

 

 

 

* Διπλωματικές Σχέσεις

 

Μετά την επίσημη σύναψη διπλωματικών σχέσεων συστάθηκε η Πρεσβεία της Ελλάδος στο Πεκίνο (ΦΕΚ 203/17-11-1972). Η Ελλάδα διατηρεί Γενικά Προξενεία στη Σαγκάη (ΦΕΚ 55/23-03-1999), Γκουανγκζού (ΦΕΚ 69/03-04-2006) και στο Χονγκ Κονγκ (ΦΕΚ 238/10-11-1966).

Η Ελλάδα τηρεί την αρχή ΕΕ της «μίας Κίνας».

 

 

* Πολιτιστική Συνεργασία

 

Ο ελληνικός και κινεζικός πολιτισμός αποτελούν δύο από τους αρχαιότερους και με βάθος πολιτισμούς στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στην Κίνα πραγματοποιείται σε Πανεπιστήμια και Ιδρύματα της κινεζικής επικράτειας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η Έδρα Νεοελληνικών Σπουδών στη Σαγκάη (1972), το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Πεκίνου (2001), η Έδρα Νεοελληνικής Γλώσσας στο Πανεπιστήμιο Ξένων Σπουδών του Πεκίνου καθώς και στην Έδρα

Βυζαντινών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Nankai στο Tianjin (1992). Το 2015 συστάθηκε Έδρα Κλασικών και Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Tsinghua του Πεκίνου.

Το 2008, ιδρύθηκε το Ινστιτούτο «Κομφούκιος», στην Αθήνα, με έδρα το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Οι αδελφοποιήσεις ελληνικών και κινεζικών δήμων συνεχίζουν να προσφέρουν ευκαιρίες μορφωτικών και πολιτιστικών ανταλλαγών σε τοπικό επίπεδο. Μία από τις πρώτες είναι εκείνη μεταξύ των Δήμων Πειραιά και Σαγκάης.

Εκτιμάται ότι ολιγάριθμοι Έλληνες διαμένουν σε διάφορες πόλεις της Κίνας (Πεκίνο, Σαγκάη, Γκουανγκζού, Χονγκ Κονγκ). Στο Χονγκ Κονγκ εδρεύει η υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Ιερά Μητρόπολη Χονγκ Κονγκ και Νοτιοανατολικής Ασίας.

 

 

 

 

4. Η περίπτωση των Μουσείων της Ελλάδος

 

 

Η Ελλάδα ως μέλος της UNESCO και άλλων διεθνών οργανισμών έχει επικυρώσει διάφορες διεθνείς Συνθήκες προκειμένου να προστατευθεί η πολιτιστική της κληρονομιά και να είναι σε θέση να ασκήσει την πολιτιστική διπλωματία μέσω των μουσείων. Η επικύρωση των διεθνών συμβάσεων είναι ζωτικής σημασίας σκοπός στην εθνική νομοθεσία που είναι εναρμονισμένη στη διεθνή νομοθεσία.

 

ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ

 

Το Μουσείο της Ακρόπολης γιόρτασε την 28η Οκτωβρίου 2017 με την έκθεση δύο αριστουργημάτων από το Μουσείο της Σαγκάης, μια χάλκινη τελετουργική λεκάνη και το ζωγραφικό έργο «Ταξιδεύοντας κατά μήκος του Διάφανου Ποταμού», στο πλαίσιο της εκθεσιακής δράσης «Θησαυροί από το Μουσείο της Σαγκάης».

 

 

Η συνεργασία του Μουσείου Ακρόπολης με το Μουσείο Σαγκάης

 

Η εκθεσιακή δράση «Θησαυροί από το Μουσείο της Σαγκάης» υλοποιεί μέρος των στόχων που έθεσε το Μνημόνιο Συνεργασίας που έχουν υπογράψει τα δύο Μουσεία. Αντίστοιχη δράση πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Σαγκάης (11 Ιανουαρίου - 8 Απριλίου 2018) με την παρουσίαση δύο αριστουργημάτων του Μουσείου της Ακρόπολης, του μαρμάρινου αγάλματος της αρχαϊκής Κόρης 670 (520-510 π.Χ.) και ενός ερυθρόμορφου καλύμματος λεκανίδας με διονυσιακή σκηνή (350-325 π.Χ.). Οι δύο αυτές δράσεις αποτέλεσαν το πρώτο από τα πολλά βήματα που έγιναν στο πλαίσιο της συμφωνίας πολιτιστικών ανταλλαγών ανάμεσα στα δύο Μουσεία.

 

Το πρώτο έργο τέχνης που φιλοξενείται στο Μουσείο της Ακρόπολης στο πλαίσιο της δράσης «Θησαυροί από το Μουσείο της Σαγκάης» είναι μια χάλκινη τελετουργική λεκάνη που είχε κατασκευαστεί για την πριγκίπισσα Zi Zhong Jiang (770 - ύστερος 7ος αι. π.Χ.) και χρησίμευε ως αγγείο νερού για το πλύσιμο των χεριών πριν από τις ιεροτελεστίες και τα συμπόσια. Η καινοτόμα διακόσμηση του σκεύους με σχηματοποιημένα ζωόμορφα μοτίβα και ειδώλια, μοναδική στα χάλκινα σκεύη της εποχής, καθιστά τη λεκάνη του Μουσείου της Σαγκάης ένα πραγματικά σπάνιο αριστούργημα της Κινεζικής χαλκοτεχνίας.

Το δεύτερο έργο τέχνης είναι ένας εικονογραφημένος χάρτινος κύλινδρος του Κινέζου ζωγράφου Wu Hong της Δυναστείας των Τσίνγκ (17ος αι. μ.Χ.) με τίτλο «Ταξιδεύοντας κατά μήκος του Διάφανου Ποταμού». Ο κύλινδρος απεικονίζει ένα ειρηνικό τοπίο με βουνά, ποτάμια, αγροικίες, περίπτερα, γέφυρες, βάρκες και ανθρώπινες μορφές ανάμεσά τους, περιγράφοντας έναν κόσμο ιδεατό ή έναν παράδεισο, που στα κινεζικά ονομάζεται shi-wai-tao-yuan.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΔΩΝ

Το Μουσείο Ηρακλειδών ανακοινώσε την επίσημη συνεργασία του με το Μουσείο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Κίνας (ΜΕΤΚ) στο Πεκίνο, με στόχο την παράλληλη διοργάνωση και ανταλλαγή εκθέσεων το 2017, που είχε ανακηρυχθεί Έτος Φιλίας Ελλάδας-Κίνας.

Από το Σεπτέμβριο του 2017 έως και τον Ιανουάριο 2018, στα δυο κτίρια του Μουσείου Ηρακλειδών στο Θησείο παρουσιάστηκε η έκθεση του ΜΕΤΚ «Αρχαία κινεζική επιστήμη και τεχνολογία». Παράλληλα, από τον Οκτώβριο του ίδιου έτους έως και το Μάρτιο 2018, το Μουσείο Ηρακλειδών παρουσίασε στο Μουσείο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Κίνας στο Πεκίνο την έκθεση «ΕΥΡΗΚΑ. Επιστήμη, Τέχνη και

Τεχνολογία των Αρχαίων Ελλήνων», σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας.

Η έκθεση «ΕΥΡΗΚΑ , Επιστήμη, Τέχνη και Τεχνολογία των Αρχαίων Ελλήνων» στο Πεκίνο, συνδιοργανώνεται από το Μουσείο Ηρακλειδών και την Εταιρεία Μελέτης της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας (ΕΜΑΕΤ).

Η έκθεση παρουσιάζει για πρώτη φορά στο κοινό της Κίνας, τις πλέον αντιπροσωπευτικές αρχαιοελληνικές τεχνολογικές κατακτήσεις σε τομείς όπως η οικοδομική και τα τεχνικά έργα, η μέτρηση του χρόνου, η μηχανική, η αστρονομία, η ναυπηγική, οι τέχνες και ο αθλητισμός, οι τηλεπικοινωνίες, η στρατιωτική τεχνολογία, τα αυτόματα. Χαρακτηριστικά εκθέματα μεταξύ πολλών άλλων είναι ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, η Κινούμενη Θεραπαινίδα του Φίλωνος, η Αιολόσφαιρα, η Αντλία του Κτησιβίου, η Ύδραυλις, το αποχετευτικό σύστημα στο Ακρωτήρι της Θήρας, η Αθηναϊκή Τριήρης. Η διοργάνωση είναι αποτέλεσμα της συμφωνίας ανταλλαγής εκθέσεων η οποία συνήφθη μεταξύ του ΜΕΤΚ και του Μουσείου Ηρακλειδών. Η ανταλλαγή των εκθέσεων έγινε με στόχο τη σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ των δύο λαών μέσω της αμοιβαίας γνωριμίας και ανάδειξης της σπουδαίας πολιτιστικής των κληρονομιάς.

Η έκθεση «Αρχαία κινεζική επιστήμη και τεχνολογία», με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας και υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στην Ελληνική Δημοκρατία με εκθέματα από το Μουσείο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Κίνας στο Πεκίνο, παρουσίασε επίσης για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό μερικά από αξιοθαύμαστα τεχνολογικά επιτεύγματα του κινεζικού πολιτισμού, ενός από τους αρχαιότερους στον κόσμο. Οι κινεζικές επιστημονικές ανακαλύψεις περιλαμβάνουν όλα τα πεδία, όπως μαθηματικά, φυσική, χημεία, αστρονομία, γεωφυσική, βιολογία, γεωργική επιστήμη, ιατρική, φαρμακευτική, μηχανολογία κ.ά.

Η έκθεση εστίασε σε 4 βασικές θεματικές ενότητες (Αστρονομία και Μέτρηση του χρόνου, Ναυσιπλοΐα και Προσανατολισμός, Υφαντουργία και Κέντημα, Κατασκευή χαρτιού και Εκτύπωση). Επιπλέον, παρουσιάζονται και μοντέλα διαφόρων άλλων σπουδαίων κινεζικών εφευρέσεων, όπως του πρώτου σεισμογράφου του κόσμου (132 μ.Χ.), αρχαίων αγροτικών εργαλείων (πχ, το κινεζικό άροτρο, που δημιουργήθηκε πριν από 5000 χρόνια), του προδρόμου του οδομέτρου, της πρώτης χειράμαξας, που κατασκευάστηκε περίπου έναν αιώνα πριν την αντίστοιχη ευρωπαϊκή, κ.ά. Τα εκθέματα υποστηρίζονται από βίντεο-εγκαταστάσεις, ενώ τα συνοδευτικά κείμενα των εκθεμάτων είναι τρίγλωσσα (ελληνικά-αγγλικά-κινέζικα).

Ο κινεζικός πολιτισμός έχει να επιδείξει πολλά αξιοθαύμαστα επιτεύγματα στον τομέα των φυσικών επιστημών και τη μηχανική. Οι αρχαίοι Κινέζοι επιστήμονες ήταν οι πρώτοι που παρατήρησαν τις ηλιακές κηλίδες, ερεύνησαν τον μαγνητισμό και υπολόγισαν, όπως και οι αρχαίοι Έλληνες, την ακριβή τιμή του λόγου της περιφέρειας του κύκλου προς τη διάμετρό του. Η πυξίδα, η πυρίτιδα, το χαρτί, τα κινητά τυπογραφικά στοιχεία, η χύτευση του ορείχαλκου και του σιδήρου, ο σεισμογράφος, η βαλλίστρα, το σιδερένιο υνί τού αρότρου, η χειράμαξα, το πρυμναίο πηδάλιο, ήταν όλες, ανεξαιρέτως, εφευρέσεις των Κινέζων.

Κατόπιν επικοινωνίας με τον υπεύθυνο του Μουσείου Επιστήμης και Τεχνολογίας της Κίνας (ΜΕΤΚ) στο Πεκίνο, ενημέρωσε ότι για τη χρονική περίοδο της έκθεσης ΕΥΡΗΚΑ με ανάλογα ελληνικά εκθέματα από του Μουσείο Ηρακλειδών τα στατιστικά στοιχεία ήταν τα ακόλουθα :

Exhibition Duration: 106 days; Total Visitors:130000;(about 12% visitors of CSTM Over the same period)

Education Programs of launched: 80

Media Exposure: 53 articles.

Και στο παρακάτω link μπορεί ο επισκέπτης να δει αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με την επισκεψιμότητα http://www.chnmuseum.cn/Default.aspx?TabId=1834&InfoID=114172&frtid=40&AspxAutoDetectCookieSupport=1

 

Ο ελληνικός και ο κινεζικός πολιτισμός γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν παράλληλα, από την αρχαιότητα έως τους νεώτερους χρόνους. Επηρέασαν την ευρύτερη περιοχή τους: ο κινεζικός πολιτισμός την κουλτούρα της Ασίας και ο ελληνικός τον πολιτισμό και την κουλτούρα της Ευρώπης, αλλά και του ευρύτερου λεγόμενου δυτικού κόσμου. Η σημερινή Κίνα εκτιμά και θαυμάζει τον ελληνικό πολιτισμό και εξαιτίας αυτής της παράλληλης πορείας. Οι Κινέζοι αγαπούν και τη νεώτερη ελληνική πνευματική παραγωγή. Προσπάθησαν όσο κανείς άλλος λαός να αποδώσουν την ονομασία της χώρας μας «Ελλάς» στη γλώσσα τους. Για να τη γράψουν, χρησιμοποίησαν δύο ιδεογράμματα (希臘) τα οποία επέλεξαν με βάση την προφορά.

Το πρώτο ιδεόγραμμα σημαίνει «ελπίδα» και το δεύτερο αντιστοιχεί στον μήνα Δεκέμβριο του παραδοσιακού κινεζικού ημερολογίου. Και τα δύο μαζί, όταν ενωθούν, σημαίνουν «ο άλλος μεγάλος πολιτισμός», ενδεικτικό για το σεβασμό των Κινέζων προς την Ελλάδα, την ιστορία και τον πολιτισμό της.

Η μελέτη των δύο πολιτισμών στον Τομέα της Πολιτιστικής Διπλωματίας μπορεί να συμβάλει σε μια ενεργοποίηση της συνείδησης και μια νέα προσέγγιση του πολιτικού που παραμένει πάντα αδιάρρηκτα συνδεδεμένο με το ηθικό. Επίσης μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην κατανόηση δύο κόσμων (ελληνικού/ευρωπαϊκού/δυτικού και κινέζικου/κομφουκιανικού) που αγνοούν ακόμη ο ένας τον άλλον καθώς και στην εγκαινίαση ενός γόνιμου και ανοιχτού διαλόγου ανάμεσα τους.

Τα οφέλη από μια τέτοια συνάντηση μπορούν να συμβάλουν στην ανανέωση της ίδιας της πολιτικής σκέψης, στον απεγκλωβισμό της διανόησης.

 

«Βλογημένη να’ ναι η λασπερή τούτη Κίνα, η μόνη σήμερα στον κόσμο που μπορεί να σου δώσει από τώρα να μαντέψεις με υπερηφάνεια τη μελλούμενη, την πιο μακρινή ανθρωπότητα»,

Ν. Καζαντζάκης -1938

 

 

 

Φωτεινή Πεσματζόγλου

Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΑΠΘ

MSc in Communication and Culture

Faculty of Economic & Political Sciences

School of Journalism and Mass Communications

Aristotle University of Thessaloniki

Email : fpesmatz@jour.auth.gr

 

 

 

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ:

 

Αβραμίδου, Ε.(2011, Απρίλιος-Μάιος-Ιούνιος). Κομφούκιος και Πλάτων, Μια παράλληλη ανάγνωση. ΕΝΕΚΕΝ (20), 90-98.

 

Ζερβάκη, Α. (2016). Πολιτιστική Διπλωματία. σε: Π. Νάσκου-Περράκη-Ν.Ζάικος, ed., Διπλωματικό και Προξενικό Δίκαιο. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Σάκκουλα, σελ. 171-188.

 

Καϊτατζή-Γουίτλοκ Σ. (2010). Μορφές και Μέσα Πολιτικής Επικοινωνίας. Θεσσαλονίκη: University Studio Press

 

Λεοντίου, Ε. (2013). Διπλωματία-Πολιτισμός-Προπαγάνδα: Τα όρια της πολιτιστικής Διπλωματίας. (Αδημοσίευτη Διδακτορική Διατριβή). Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Πειραιάς.

 

Vasileiadis, N., Boutsiouki, S., Βασιλειάδης, Ν., & Μπουτσιούκη, Σ. (2015). Πολιτιστική διπλωματία